เลี้ยงดูลูก

เมื่อเด็กพูดว่า “ไม่มีใครชอบฉันเลย”: พ่อแม่ควรตอบสนองอย่างไร

เรียนรู้วิธีตอบสนองเมื่อเด็กรู้สึกว่าตนเองไม่เป็นที่ต้องการ ถามคำถามที่ให้กำลังใจ สังเกตการกลั่นแกล้งหรือความทุกข์ใจที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และรู้ว่าเมื่อใดควรขอความช่วยเหลือเพิ่มเติม

เมื่อเด็กพูดว่า “ไม่มีใครชอบหนูเลย” พ่อแม่อาจอยากปลอบโยนเด็กทันทีว่า “ไม่จริงหรอก หนูมีเพื่อนเยอะแยะ” เจตนาคือด้วยความรัก แต่เด็กที่รู้สึกถูกปฏิเสธอาจได้ยินว่าประสบการณ์ของพวกเขาถูกมองข้ามไป เป้าหมายแรกที่ช่วยได้มากกว่าคือการทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นและแสดงให้เด็กเห็นว่าพวกเขาไม่จำเป็นต้องเผชิญกับมันเพียงลำพัง

วลีดังกล่าวเพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่าเด็กกำลังถูกรังแก มีปัญหาสุขภาพจิต หรือไม่มีเพื่อนเลย มันอาจอธิบายถึงช่วงเวลาที่เจ็บปวด ความขัดแย้ง รูปแบบการถูกกีดกัน หรือการต่อสู้ที่ลึกซึ้งกว่านั้น คุณภาพของการตอบสนองนั้นวัดได้น้อยกว่าว่าเด็กจะรู้สึกดีขึ้นทันทีหรือไม่ และวัดได้มากกว่าว่าพวกเขารู้สึกว่าได้รับการรับฟังหรือไม่ ได้แบ่งปันบริบทที่เพียงพอที่จะแนะนำขั้นตอนต่อไป และรู้ว่าพวกเขาสามารถกลับมาหาคุณได้

ผู้ปกครองตั้งใจฟังขณะที่เด็กวัยประถมคนหนึ่งกำลังพูดคุยอยู่ที่โต๊ะในห้องครัวหลังเลิกเรียน
ผู้ปกครองนั่งฟังขณะที่ลูกพูดคุยอยู่ที่โต๊ะในครัว ให้เวลาลูกได้อธิบายถึงสิ่งที่ยากลำบากที่เกิดขึ้น

คุณควรพูดอะไรในสถานการณ์นั้น?

หยุดสักครู่ เข้าไปอยู่ใกล้ๆ เด็กหากเด็กสบายใจที่จะทำเช่นนั้น และใช้เสียงที่สงบ คุณอาจพูดว่า “ฟังดูเหงาจังเลย ดีใจที่คุณเล่าให้ฟัง” หรือ “ฉันเข้าใจว่าคุณเจ็บปวดมากแค่ไหน คุณเล่าให้ฉันฟังได้ไหมว่าเกิดอะไรขึ้น” การตอบสนองเหล่านี้เป็นการยอมรับความรู้สึกโดยที่ยังไม่ตัดสินว่าข้อสรุปของเด็กนั้นถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่

จากนั้นตั้งใจฟังโดยไม่ขัดจังหวะเพื่อแก้ไขรายละเอียด แก้ปัญหา หรือวิพากษ์วิจารณ์เด็กคนอื่น ทบทวนความหมายที่คุณได้ยิน: “คุณรู้สึกถูกทิ้งไว้ข้างหลังเมื่อคนอื่นวางแผนแล้วไม่ชวนคุณ” หากคุณเข้าใจผิด ให้ลูกของคุณแก้ไขคุณ สมาคมกุมารแพทย์แห่งอเมริกาแนะนำให้ฟังโดยไม่ตัดสินและเปิดโอกาสให้เด็กได้อธิบายความรู้สึกของตนเอง ซึ่งจะช่วยให้ผู้ปกครองเข้าใจสิ่งที่เด็กต้องการก่อนที่จะให้คำแนะนำ

ให้เด็กมีทางเลือกเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นต่อไป: “หนูอยากให้แม่แค่ฟังสักพัก หรือว่าเราอยากจะคิดด้วยกันว่าพรุ่งนี้จะทำอย่างไรดี?” เด็กเล็กอาจพูดคุยได้ง่ายกว่าขณะวาดรูป เล่น เดิน หรือนั่งข้างๆ กัน ส่วนวัยรุ่นอาจชอบการสนทนาส่วนตัวในรถหรือระหว่างทำกิจกรรมที่ไม่กดดัน หากพวกเขายังไม่พร้อมที่จะอธิบาย ลองพูดว่า: “หนูไม่จำเป็นต้องบอกแม่ทุกอย่างตอนนี้ก็ได้ แม่อยู่ตรงนี้ และเราค่อยมาคุยกันใหม่ก็ได้”

คำถามใดบ้างที่ช่วยให้คุณเข้าใจสถานการณ์ได้ดีขึ้น?

ถามคำถามปลายเปิดทีละข้อ หลีกเลี่ยงการเปลี่ยนบทสนทนาให้เป็นการสืบสวน หรือการเรียกร้องชื่อและรายละเอียดก่อนที่เด็กจะพร้อม ตัวอย่างคำถามที่ใช้ได้ผลดี ได้แก่:

  • “วันนี้เกิดอะไรขึ้นบ้างที่ทำให้คุณรู้สึกแบบนี้?”
  • “คุณรู้สึกว่าตัวเองถูกทิ้งไว้ข้างหลังมากที่สุดเมื่อไหร่—ตอนทานอาหารกลางวัน ตอนพักเบรก ในกลุ่มแชท หรือที่อื่นๆ?”
  • “เหตุการณ์แบบนี้เคยเกิดขึ้นมากกว่าหนึ่งครั้งหรือไม่ หรือว่าวันนี้มีการโต้เถียงกันเป็นพิเศษ?”
  • “พรุ่งนี้คุณอยากให้มีอะไรเปลี่ยนแปลงบ้าง?”
  • “คุณต้องการให้ฉันช่วย หรือคุณอยากให้เราลองคิดหาทางเลือกด้วยกันมากกว่า?”

ลองพิจารณาดูว่าเหตุการณ์นี้เป็นเพียงความขัดแย้งครั้งเดียว การเปลี่ยนแปลงในมิตรภาพ การกีดกันซ้ำๆ หรือพฤติกรรมที่ทำให้เด็กรู้สึกไม่ปลอดภัย การกลั่นแกล้งนั้นเกี่ยวข้องมากกว่าแค่ความขัดแย้งเพียงครั้งเดียว: แนวทางอย่างเป็นทางการของสหรัฐฯ อธิบายว่าเป็นการแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวที่ไม่พึงประสงค์ในหมู่เด็กวัยเรียน ซึ่งเกี่ยวข้องกับความไม่สมดุลของอำนาจที่เกิดขึ้นจริงหรือที่รับรู้ได้ และอาจเกิดขึ้นซ้ำหรือมีโอกาสที่จะเกิดขึ้นซ้ำ การทำให้รู้สึกอับอายซ้ำๆ การข่มขู่ การกีดกันเป้าหมาย หรือการคุกคามทางออนไลน์สมควรได้รับการใส่ใจ ในขณะเดียวกัน ความขัดแย้งในมิตรภาพทุกครั้งก็ไม่ใช่การกลั่นแกล้งเสมอไป ถามว่าเกิดอะไรขึ้นก่อนที่จะเลือกวิธีการตอบสนอง

คุณจะให้การสนับสนุนลูกโดยไม่เข้าไปควบคุมแทนได้อย่างไร?

เริ่มต้นด้วยการถามว่าอะไรจะทำให้เด็กรู้สึกปลอดภัยหรือได้รับการสนับสนุนมากขึ้น พวกเขาอาจต้องการความช่วยเหลือในการฝึกฝนสิ่งที่ควรพูด การระบุผู้ใหญ่ที่น่าเชื่อถือในโรงเรียน หรือการเลือกกิจกรรมที่พวกเขาสามารถเชื่อมต่อกับเพื่อนๆ ที่มีความสนใจร่วมกัน เสนอทางเลือกที่ทำได้จริงแทนที่จะบอกให้พวกเขา "แค่หาเพื่อน" หรือยืนกรานให้พวกเขาเผชิญหน้ากับใครบางคน คุณสามารถฝึกซ้อมคำตอบสั้นๆ ด้วยกันได้ แต่ห้ามกดดันเด็กให้ใช้คำตอบนั้นหากพวกเขารู้สึกไม่ปลอดภัย

หากพบเห็นพฤติกรรมซ้ำๆ ในโรงเรียน ให้ติดต่อครู ที่ปรึกษาโรงเรียน หรือเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง แจ้งรายละเอียดที่สังเกตได้ เช่น วันที่ สถานที่ ข้อความ หรือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม แทนที่จะสรุปเอาเองโดยที่ยังยืนยันไม่ได้ สอบถามว่าโรงเรียนจะช่วยดูแลความปลอดภัยของเด็กอย่างไร และคุณจะติดตามผลอย่างไร เว็บไซต์ StopBullying.gov แนะนำให้ผู้ใหญ่รับฟัง หลีกเลี่ยงการตำหนิเด็ก ทำงานร่วมกับโรงเรียนหรือองค์กร และติดตามผล นอกจากนี้ยังเตือนผู้ปกครองไม่ให้ติดต่อผู้ปกครองของเด็กอีกฝ่ายโดยพลการ เพราะอาจทำให้สถานการณ์แย่ลงได้

สนับสนุนความสัมพันธ์โดยไม่ทำให้ความนิยมเป็นเป้าหมาย มิตรภาพที่น่าเชื่อถือ ชมรมที่อบอุ่น การใช้เวลากับญาติหรือเพื่อนบ้าน หรือกลุ่มที่มีความสนใจร่วมกัน อาจมีความหมายมากกว่าวงสังคมขนาดใหญ่ หลีกเลี่ยงการสัญญาว่าทุกคนจะชอบเด็ก หรือว่าสถานการณ์จะได้รับการแก้ไขทันที คุณสามารถสัญญาว่าจะรับฟังต่อไปและร่วมมือกันในขั้นตอนต่อไปได้

คุณจะรู้ได้อย่างไรว่าคำตอบของคุณช่วยได้หรือไม่?

สัญญาณเบื้องต้นที่มีประโยชน์ไม่จำเป็นต้องเป็นรอยยิ้มหรือการเปลี่ยนแปลงอารมณ์อย่างรวดเร็วเสมอไป เด็กอาจเต็มใจที่จะอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้น รับการปลอบโยน บอกชื่อผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้ หรือช่วยเลือกขั้นตอนต่อไป ในวันต่อๆ ไป ให้สังเกตว่าเด็กกลับไปทำกิจกรรมตามปกติหรือไม่ และความทุกข์ใจลดลง คงที่ หรือเพิ่มมากขึ้นหรือไม่ ตรวจสอบอย่างอ่อนโยน: “วันนี้ทานอาหารกลางวันเป็นอย่างไรบ้าง?” มักจะตอบง่ายกว่า “ตอนนี้คุณเป็นที่นิยมหรือเปล่า?”

หากลูกของคุณปิดกั้นตัวเอง ลองอีกครั้งในเวลาที่สงบกว่าและในบรรยากาศที่ไม่เป็นทางการ อย่าบังคับให้เขาเปิดเผยความจริง คุณอาจพูดว่า “ก่อนหน้านี้ฉันอาจตอบได้ไม่ดีนัก ฉันอยากเข้าใจ และฉันจะตั้งใจฟัง” หากลูกบอกว่าเขาต้องการแค่ให้คุณฟัง จงเคารพความต้องการนั้นเมื่อถึงเวลาที่ปลอดภัย แล้วค่อยถามในภายหลังว่าพวกเขาต้องการความช่วยเหลือในการวางแผนหรือไม่

คุณควรนำผู้ใหญ่คนอื่นเข้ามาช่วยเมื่อไหร่?

หากอาการทุกข์ใจยังคงอยู่ ส่งผลกระทบต่อการเรียนหรือชีวิตประจำวันซ้ำๆ หรือมาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลง เช่น การปลีกตัวจากเพื่อนฝูง การสูญเสียความสนใจในกิจกรรมต่างๆ ความเศร้าหรือหงุดหงิดอย่างต่อเนื่อง การเปลี่ยนแปลงอย่างมากในการนอนหลับหรือการรับประทานอาหาร ผลการเรียนตกต่ำ หรือมีอาการทางกายบ่อยครั้ง ควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวของบุตรหลานหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต อาการเหล่านี้อาจมีสาเหตุได้หลายอย่างและไม่ได้บ่งชี้ถึงการวินิจฉัยโรค สมาคมกุมารเวชศาสตร์แห่งอเมริกาแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ประจำตัวของเด็กหากมีอาการของภาวะซึมเศร้านานกว่าสองสัปดาห์ คุณไม่จำเป็นต้องรอสองสัปดาห์หากคุณกังวลอย่างมากหรือความปลอดภัยของบุตรหลานอยู่ในความเสี่ยง

หากเด็กพูดถึงเรื่องที่อยากตาย อยากทำร้ายตัวเอง หรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระ ให้ตั้งใจฟังคำพูดเหล่านั้นอย่างจริงจัง และถามอย่างใจเย็นและตรงไปตรงมาว่า “ลูกกำลังคิดจะทำร้ายตัวเองหรือฆ่าตัวตายอยู่หรือเปล่า?” คำแนะนำของ NIMH ระบุว่า การถามตรงๆ ไม่ได้ทำให้ความคิดหรือพฤติกรรมฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้น และอาจเป็นการเปิดบทสนทนาได้ ฟังโดยไม่ตัดสิน และขอความช่วยเหลือ หากเด็กอาจจะลงมือทำในเร็วๆ นี้ หรืออยู่ในอันตรายทันที ให้อยู่กับเด็ก ลดการเข้าถึงยา อาวุธ หรือสิ่งของอันตรายอื่นๆ หากสามารถทำได้อย่างปลอดภัย และติดต่อหน่วยบริการฉุกเฉิน ในสหรัฐอเมริกา โทรหรือส่งข้อความไปที่ 988 เพื่อขอความช่วยเหลือในภาวะวิกฤต โทร 911 หรือไปที่ห้องฉุกเฉินหากอยู่ในอันตรายทันที นอกสหรัฐอเมริกา ให้ใช้สายด่วนวิกฤตหรือหมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ

แล้วถ้าคำเหล่านั้นปรากฏขึ้นบ่อยๆ ล่ะ?

การได้ยินคำพูดซ้ำๆ เป็นเหตุผลให้เราต้องคอยติดตามดูแล ไม่ใช่เหตุผลที่จะตีตราเด็กหรือสรุปว่ามีสาเหตุเดียว ถามว่ามีอะไรเปลี่ยนแปลงไปบ้างในเรื่องมิตรภาพ การเรียน ชีวิตครอบครัว การติดต่อสื่อสารทางออนไลน์ หรือความรู้สึกของเด็กที่มีต่อตัวเองหรือไม่ รักษาการสื่อสารกับครูและบุคลากรของโรงเรียนเมื่อจำเป็น และปรึกษาแพทย์เด็กหากพฤติกรรมยังคงดำเนินต่อไปหรือส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การสนทนาที่ให้กำลังใจสามารถช่วยให้คุณสังเกตเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ แต่ไม่สามารถทดแทนการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญได้เมื่อเด็กต้องการ

การตอบสนองที่ได้ผลดีที่สุดคือการค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่การพยายามอย่างสมบูรณ์แบบ: รับรู้ถึงความเจ็บปวด ฟังเรื่องราวที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังคำพูด ตกลงกันถึงขั้นตอนต่อไปที่ปลอดภัย และติดตามผล เด็กอาจยังรู้สึกโดดเดี่ยวหลังจากพูดคุยกันเพียงครั้งเดียว สิ่งสำคัญคือพวกเขาต้องรู้ว่าความรู้สึกของพวกเขาได้รับการเอาใจใส่ และผู้ใหญ่ที่ห่วงใยจะยังคงให้ความช่วยเหลือต่อไป

แหล่งข้อมูลและเอกสารอ่านเพิ่มเติม

More in เลี้ยงดูลูก