เลี้ยงดูลูก

วิธีสอนงานบ้านโดยไม่ต้องทำซ้ำทุกอย่างให้ลูกดู

สอนเด็กๆ ให้ทำงานบ้านโดยไม่ต้องเตือนบ่อยๆ: กำหนดเป้าหมายที่ชัดเจน สาธิตงานเพียงอย่างเดียว ถอยออกมาดู และแก้ไขเฉพาะสิ่งที่อันตรายหรือไม่เสร็จสมบูรณ์เท่านั้น

คุณขอให้ลูกเช็ดโต๊ะ แล้วหันหลังกลับ คุณก็ต้องเช็ดอีกครั้งเพราะเศษอาหารยังเหลืออยู่ในมุมหนึ่ง วิธีแก้ปัญหาแบบเร่งด่วนนี้อาจทำให้ห้องสะอาดทันเวลา แต่ถ้าทำแบบนี้ทุกครั้งที่ลูกทำงานบ้านเสร็จ ลูกก็จะไม่ได้ฝึกฝนการทำงานให้เสร็จด้วยตัวเอง และคุณก็ต้องรับภาระงานเพิ่มนั้นไป ทางออกที่ดีกว่าคือการสอนให้ลูกรู้จักความหมายของคำว่า “เสร็จแล้ว” อย่างชัดเจนและปลอดภัย อนุญาตให้ลูกได้ลองทำจริงๆ และแก้ไขเฉพาะสิ่งที่สำคัญเท่านั้น

เด็กอาจทำงานบ้านไม่เสร็จเพราะคำแนะนำกว้างเกินไป ลำดับขั้นตอนใหม่ หรือมาตรฐานที่คาดหวังยังไม่เหมาะสมกับวัยและประสบการณ์ของพวกเขา สมาคมกุมารแพทย์แห่งอเมริกาแนะนำผู้ปกครองว่าอย่าคาดหวังความสมบูรณ์แบบ งานบ้านเป็นกระบวนการเรียนรู้ และทักษะจะพัฒนาขึ้นตามเวลา คำแนะนำของสมาคมฯ แนะนำให้ระบุงานอย่างชัดเจน แนะนำความรับผิดชอบใหม่ทีละอย่าง ใช้กิจวัตรประจำวัน และชมเชยความพยายาม เริ่มจากสิ่งเล็กๆ แล้วค่อยๆ สร้างความรับผิดชอบให้เด็กแทนที่จะทำเองในขั้นตอนสุดท้าย

1. เลือกงานบ้านที่ปลอดภัยหนึ่งอย่างและกำหนดความหมายของคำว่า “เสร็จแล้ว”

เริ่มต้นด้วยงานที่ลูกของคุณสามารถฝึกฝนได้อย่างเหมาะสมโดยใช้ความสามารถที่มีอยู่ เด็กเล็กอาจจะใส่ของเล่นลงตะกร้า ใส่ผ้าสกปรกลงตะกร้า หรือถือผ้าเช็ดปากไปที่โต๊ะ เด็กโตอาจพร้อมสำหรับงานที่ซับซ้อนกว่า เช่น การแยกผ้า หรือการนำสิ่งของออกจากเครื่องล้างจาน คำแนะนำเรื่องอายุเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ไม่ใช่การรับประกัน ควรพิจารณาถึงการประสานงาน สมาธิ ความมั่นใจ และสิ่งที่เด็กได้ฝึกฝนมาแล้วด้วย

ทำให้คำว่า “เสร็จแล้ว” ชัดเจนและเฉพาะเจาะจง เช่น “ทำความสะอาดห้อง” อาจหมายถึงอะไรก็ได้ ลองใช้คำว่า “วางหนังสือไว้บนชั้นนี้ และใส่บล็อกลงในตะกร้านี้” สำหรับการเช็ดโต๊ะ ให้ตกลงกันว่าเป้าหมายคือการเก็บเศษอาหารที่มองเห็นได้ลงถังขยะ และเช็ดพื้นผิวที่ใช้รับประทานอาหารเพียงครั้งเดียว คุณไม่จำเป็นต้องระบุทุกการเคลื่อนไหวของมือ เพียงแค่ระบุส่วนที่ทำให้งานนั้นมีประโยชน์และปลอดภัย

  • มาตรฐานความปลอดภัย:สิ่งที่ต้องปฏิบัติทุกครั้ง เช่น การเก็บน้ำยาทำความสะอาดให้ห่างจากเด็กเล็ก หรือการใช้บันไดเสริมต้องมีผู้ใหญ่คอยช่วยเหลือ
  • ผลลัพธ์ที่เป็นประโยชน์:ผลลัพธ์ขั้นต่ำที่ทำให้งานบ้านเสร็จสมบูรณ์ เช่น เสื้อผ้าอยู่ในตะกร้าแทนที่จะกระจัดกระจายอยู่บนพื้น
  • ความชอบของผู้ใหญ่:รายละเอียดที่เป็นทางเลือก เช่น การพับผ้าขนหนูให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่เข้าชุดกัน หรือการจัดเรียงของเล่นตามสี

เมื่อเวลาจำกัด ให้เลือกงานที่ง่ายกว่าแทนที่จะขอให้คนอื่นทำงานที่ซับซ้อนแล้วต้องมาทำซ้ำ งานด้านความปลอดภัยและสุขอนามัยอาจต้องให้ผู้ใหญ่เป็นคนทำ แต่การกองเอกสารไม่ตรงหรือการพับที่ไม่สมบูรณ์มักไม่จำเป็นต้องให้ผู้ใหญ่ทำ

ผู้ปกครองสาธิตวิธีการเช็ดโต๊ะในครัวด้วยผ้า ขณะที่เด็กวัยเรียนกำลังดูอยู่
แสดงวิธีการทำทีละขั้นตอนให้เด็กเข้าใจ โดยบอกผลลัพธ์ง่ายๆ ที่คาดหวังไว้

2. สาธิตให้ดูก่อนหนึ่งครั้ง แล้วให้เด็กลองทำเอง

แสดงวิธีการทำอย่างเป็นปกติและไม่เร่งรีบ ใช้คำอธิบายสั้นๆ ที่อธิบายถึงการกระทำ เช่น “เช็ดเศษขนมปังไปทางขอบ แล้วนำไปทิ้ง” ถ้ามีหลายขั้นตอน ให้สาธิตแต่ละขั้นตอนตามลำดับ จากนั้นชวนเด็กทำตามในขณะที่คุณดู สำหรับเด็กเล็ก ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแนะนำให้ให้คำแนะนำที่เหมาะสมกับวัยของเด็ก ทำให้คำแนะนำมีความเฉพาะเจาะจง และให้คำแนะนำทีละอย่าง เอกสารคำแนะนำของศูนย์ฯ เขียนขึ้นสำหรับผู้ปกครองของเด็กวัยหัดเดินและเด็กก่อนวัยเรียน ดังนั้นให้ปรับตัวอย่างให้เข้ากับอายุและความต้องการของเด็ก

อย่าเปลี่ยนการสาธิตให้กลายเป็นการบรรยายยาวๆ หรือการแก้ไขข้อผิดพลาดอย่างต่อเนื่อง ให้เวลาเด็กได้คิดและลองทำตามขั้นตอนสักครู่ หากเด็กหยุดชะงัก ให้ชี้ไปที่วัตถุชิ้นต่อไปหรือถามว่า “ต่อไปต้องทำอะไร?” ก่อนที่จะทำต่อ การกระตุ้นอย่างใจเย็นเพียงครั้งเดียวก็สามารถช่วยให้งานดำเนินต่อไปได้ ในขณะเดียวกันก็ยังคงปล่อยให้เด็กได้ลองทำเอง

เด็กคนหนึ่งกำลังเช็ดโต๊ะไม้ ในขณะที่ผู้ปกครองยืนดูอยู่ใกล้ๆ โดยไม่เข้าไปช่วย
ให้เด็กฝึกฝนทักษะเดิมซ้ำๆ ในขณะที่คุณคอยดูแลอยู่ตลอดเวลา แทนที่จะคอยแก้ไขทุกการเคลื่อนไหวของเขา

3. ลดความช่วยเหลือลงทีละน้อย

ในตอนแรก คุณอาจต้องทำงานร่วมกับลูกของคุณ ในครั้งต่อๆ ไป ให้ยืนอยู่ใกล้ๆ แต่ปล่อยให้ลูกจัดการงานทั้งหมดเอง เมื่อลูกรู้ลำดับขั้นตอนแล้ว ให้ถอยห่างออกไปและตรวจสอบอีกครั้งเมื่อถึงจุดสิ้นสุดที่ตกลงกันไว้ การกำหนดกิจวัตรประจำวันช่วยได้ เช่น “หลังทานอาหารว่างเสร็จ ให้เช็ดที่นั่งของตัวเองและนำผ้าไปใส่ในตะกร้าผ้า” รายการรูปภาพหรือรายการตรวจสอบสั้นๆ ที่เขียนไว้ก็ช่วยให้เด็กจำลำดับขั้นตอนได้โดยไม่ต้องพึ่งการเตือนซ้ำๆ

ให้เด็กได้ฝึกฝนความรับผิดชอบอย่างต่อเนื่อง แต่ไม่ควรเพิ่มงานบ้านใหม่หลายอย่างพร้อมกัน สมาคมกุมารเวชศาสตร์แห่งอเมริกาแนะนำให้แนะนำงานใหม่ทีละอย่างสำหรับเด็กวัยเรียนที่เพิ่งเริ่มรับผิดชอบ หากเด็กติดขัดที่จุดเดิมซ้ำๆ ให้แบ่งส่วนนั้นออกเป็นส่วนย่อยๆ เช่น เก็บของเล่นประเภทหนึ่งก่อน แล้วค่อยเก็บอีกประเภทหนึ่ง หรือใส่ผ้าลงในตะกร้าก่อนแล้วค่อยเรียนรู้วิธีแยกประเภท เป้าหมายคือการทำให้เด็กทำขั้นตอนต่อไปได้ ไม่ใช่การทำได้สมบูรณ์แบบตั้งแต่ครั้งแรก

เด็กคนหนึ่งกำลังเก็บของเล่นใส่ตะกร้าเตี้ยๆ ขณะที่ผู้ปกครองมองดูจากอีกฝั่งของห้อง
ถอยห่างออกมาขณะที่เด็กทำกิจกรรมทำความสะอาดที่คุ้นเคยด้วยตนเอง

4. ตรวจสอบผลลัพธ์โดยไม่ต้องเข้าไปควบคุมเอง

ตกลงกันว่าจะดูด้วยกันเมื่อเด็กบอกว่าทำเสร็จแล้ว เริ่มจากสิ่งที่ทำเสร็จแล้ว เช่น “หนูเอาหนังสือขึ้นไปวางบนชั้นแล้ว” ถ้ามีส่วนใดส่วนหนึ่งขาดหายไป ให้บอกส่วนนั้นอย่างชัดเจนและปล่อยให้เด็กทำส่วนที่เหลือให้เสร็จ เช่น “ตัวต่อยังอยู่บนพรม ช่วยเอาไปใส่ตะกร้าหน่อย” นี่คือการให้คำแนะนำ ไม่ใช่การบังคับให้ทำใหม่ทั้งหมด

ใช้กฎการตัดสินใจอย่างรวดเร็วเมื่อคุณรู้สึกอยากแก้ไขบางสิ่งบางอย่าง:

  1. มันไม่ปลอดภัย ไม่ถูกสุขอนามัย หรือใช้งานไม่ได้ใช่ไหม?เข้าไปแก้ไขหรืออธิบายวิธีการแก้ไขที่จำเป็น ตัวอย่างเช่น ผู้ใหญ่ควรจัดการกับภาชนะปรุงอาหารที่ร้อน หรือการหกเลอะเทอะที่ต้องใช้สารเคมีทำความสะอาด
  2. หากส่วนใดส่วนหนึ่งของงานที่ตกลงกันไว้ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ให้ชี้ไปที่ขั้นตอนนั้น แล้วปล่อยให้เด็กทำ โดยให้ความช่วยเหลือในระดับที่เด็กยังต้องการอยู่
  3. มันแค่แตกต่างจากวิธีที่คุณทำใช่ไหม?ถ้าผลลัพธ์ปลอดภัยและใช้งานได้ ก็ปล่อยไว้แบบนั้นเถอะ เก็บรายละเอียดเพิ่มเติมไว้สำหรับบทเรียนอื่น

เมื่อคุณจำเป็นต้องทำอะไรให้เสร็จด้วยเหตุผลที่แท้จริง จงอธิบายโดยไม่ทำให้รู้สึกอับอาย เช่น “ฉันจะเช็ดตรงนี้เพราะยังมีเศษอาหารติดอยู่ คราวหน้าเรามาช่วยกันตรวจมุมนี้ด้วยนะ” ถ้าปัญหาเดิมยังเกิดขึ้นซ้ำอีก ให้ปรับวิธีการสาธิตหรือความหมายของคำว่า “เสร็จแล้ว” แทนที่จะแก้ไขซ้ำๆ ด้วยความหงุดหงิด

ผู้ปกครองยิ้มและชมเชยลูกขณะเช็ดโต๊ะและตะกร้าของเล่นให้สะอาด
สังเกตส่วนใดส่วนหนึ่งที่เด็กทำเสร็จแล้ว จากนั้นตกลงกันเกี่ยวกับขั้นตอนต่อไปอย่างใดอย่างหนึ่ง

ใช้คำพูดให้กำลังใจที่บอกเด็กว่าอะไรได้ผล

การให้คำติชมที่เจาะจงจะช่วยให้เด็กทราบว่าควรทำซ้ำการกระทำใด ลองพูดว่า “หนูเอาของเล่นทุกชิ้นใส่ตะกร้าโดยไม่ต้องเตือน” หรือ “หนูตรวจดูโต๊ะก่อนบอกว่าเสร็จแล้ว” ชมเชยความพยายามและการทำจนเสร็จ ไม่ใช่แค่ผลลัพธ์ที่สมบูรณ์แบบ สมาคมกุมารเวชศาสตร์แห่งอเมริกา (AAP) แนะนำให้ชมเชยความพยายามในการทำงานบ้าน และคำแนะนำด้านการเลี้ยงดูบุตรของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) ก็แนะนำให้ชมเชยในเชิงบวกอย่างเจาะจงเช่นกัน แผนภูมิสติกเกอร์หรือรางวัลอื่นๆ อาจช่วยบางครอบครัวในการปรับตัวเข้ากับกิจวัตรใหม่ แต่สิ่งเหล่านี้เป็นเพียงทางเลือก เริ่มต้นด้วยความคาดหวังที่ชัดเจนและการยอมรับอย่างสม่ำเสมอ

รักษาน้ำเสียงให้สงบหากเด็กทำงานช้าหรือแสดงอาการหงุดหงิด หากเด็กทำงานบ้านเสร็จแล้วแต่บ่น ให้พิจารณาว่าการบ่นนั้นจะเปลี่ยนผลลัพธ์หรือไม่ คุณสามารถรับรู้ถึงความรู้สึกของเด็กและยังคงรับผิดชอบตามที่ตกลงกันไว้ได้ เช่น “แม่ได้ยินว่าหนูอยากเล่นต่อ แต่ของเล่นยังต้องเก็บลงตะกร้าก่อนกินข้าวเย็นนะ” หากงานใดงานหนึ่งก่อให้เกิดความขัดแย้งซ้ำๆ ให้ตรวจสอบว่างานนั้นยาวเกินไป คลุมเครือเกินไป กำหนดเวลาที่ไม่เหมาะสม หรือเป็นเพียงงานที่ยังไม่ปลอดภัยหรือเหมาะสมสำหรับเด็กคนนั้น

เลือกงานบ้านตามความพร้อม ไม่ใช่ตามตารางอายุที่ตายตัว

ความสามารถของเด็กแต่ละคนแตกต่างกัน ดังนั้นควรใช้รายการช่วงอายุเป็นตัวอย่างคร่าวๆ มากกว่าเป็นข้อกำหนดตายตัวคำแนะนำเรื่องงานบ้านที่เหมาะสมกับวัย ของ AAP อธิบายถึงงานต่างๆ ที่สามารถขยายขอบเขตได้ตลอดช่วงวัยเรียน และคำแนะนำเรื่องงานบ้านสำหรับวัยรุ่นจะกล่าวถึงการมีส่วนร่วมในบ้านที่กว้างขึ้น ควรใช้คำแนะนำใดคำแนะนำหนึ่งเป็นแนวทางในการพูดคุยถึงสิ่งที่เหมาะสมกับบ้าน ไม่ใช่กฎที่ว่าเด็กทุกคนควรทำทุกอย่างที่ระบุไว้

ไม่ว่าจะเป็นเด็กวัยใด ควรปรับระดับงานให้เหมาะสมกับการดูแลและความปลอดภัย ควรกันเด็กเล็กให้ห่างจากมีด พื้นผิวที่ร้อน ของหนัก และผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด เว้นแต่จะมีผู้ใหญ่ควบคุมดูแลโดยตรงและฉลากผลิตภัณฑ์อนุญาตให้ใช้ได้ เด็กที่ต้องการความช่วยเหลือยังสามารถช่วยได้ เช่น ยกของที่ไม่แตกหักง่าย คัดแยกถุงเท้าสะอาด หรือเช็ดพื้นผิวต่ำด้วยผ้าชุบน้ำหมาดๆ โดยไม่ต้องใช้น้ำยาทำความสะอาด

จะรู้ได้อย่างไรว่าวิธีการนี้ได้ผลหรือไม่

หลังจากลองทำหลายครั้งแล้ว ให้สังเกตสัญญาณความก้าวหน้าอย่างเป็นรูปธรรม เช่น เด็กสามารถบอกได้ว่างานบ้านนั้นเกี่ยวข้องกับอะไร เริ่มต้นโดยไม่ต้องมีการเตือนบ่อยนัก ทำตามขั้นตอนที่ตกลงกันไว้ได้มากขึ้น หรือขอความช่วยเหลือเมื่อติดขัด มาตรฐานไม่ใช่ว่าเด็กจะต้องทำงานได้เหมือนผู้ใหญ่ทุกอย่าง หากคุณยังคงต้องทำซ้ำทุกอย่าง ให้ลดความซับซ้อนของงานบ้าน สาธิตอีกครั้ง ทำให้จุดสิ้นสุดมองเห็นได้ชัดเจนขึ้น หรือให้เวลาฝึกฝนมากขึ้น หากเด็กสามารถทำได้อย่างปลอดภัยและผลลัพธ์ตอบสนองความต้องการพื้นฐานของครอบครัว ก็ให้ถือว่างานนั้นเสร็จสมบูรณ์แล้ว

สำหรับเด็กวัยหัดเดินและเด็กก่อนวัยเรียน ผู้ใหญ่มักจะต้องช่วยเหลือและทำงานร่วมกับพวกเขา ความเป็นอิสระสามารถค่อยๆ พัฒนาขึ้นได้ สำหรับเด็กวัยเรียนที่ยังคงมีปัญหาในการทำกิจกรรมประจำวันทั้งที่บ้านและในสถานที่อื่นๆ ควรปรึกษาเรื่องนี้กับกุมารแพทย์ของเด็กแทนที่จะสันนิษฐานถึงสาเหตุ การกำหนดตารางงานบ้านที่สั้นและคาดเดาได้ รวมถึงการกำหนดความหมายของคำว่า “เสร็จ” อย่างเหมาะสม จะช่วยให้ทั้งผู้ปกครองและเด็กเข้าใจได้ชัดเจนยิ่งขึ้นว่างานเสร็จสมบูรณ์แล้ว

แหล่งที่มา

More in เลี้ยงดูลูก